Nâng cao năng lực thích ứng, hướng đến ngành tôm bền vững

1. Những áp lực đang đặt ra cho ngành tôm toàn cầu

Chỉ ít ngày sau khi Diễn đàn Tôm Toàn cầu 2026 (Global Shrimp Forum – GSF 2026) khép lại, ngành tôm Ấn Độ tiếp tục đối diện nguy cơ gia tăng rào cản thương mại. Hai Thượng nghị sĩ Mỹ Bill Cassidy và Cindy Hyde-Smith đã tái đệ trình dự luật áp thuế bổ sung đối với tôm nhập khẩu từ Ấn Độ, đặc biệt là nhóm tôm nước ấm.

Mặc dù từng được đề xuất vào năm 2023 nhưng chưa được thông qua, dự luật này một lần nữa thu hút sự chú ý khi Hiệp hội Tôm Louisiana tiếp tục vận động thu thập chữ ký, kiến nghị chính quyền Tổng thống Donald Trump ban hành sắc lệnh hạn chế lượng tôm nhập khẩu vào Mỹ.

Việc Mỹ duy trì xu hướng sử dụng thuế quan như một công cụ bảo vệ sản xuất trong nước đang tạo ra áp lực đáng kể đối với các quốc gia xuất khẩu tôm. Không riêng Ấn Độ, nhiều nhà cung ứng lớn trên thế giới cũng phải chủ động xây dựng phương án ứng phó trước những biến động thương mại khó dự đoán.

Là một trong hai thị trường tiêu thụ tôm nhập khẩu lớn nhất thế giới, bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào từ Mỹ đều có thể tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi hoạt động xuất khẩu bị thu hẹp, các quốc gia sản xuất có nguy cơ bước vào cuộc cạnh tranh giá gay gắt nhằm giành thị phần tại những thị trường thay thế.

Trong khi đó, chi phí thức ăn, vận chuyển và logistics liên tục tạo sức ép lên lợi nhuận. Nếu cạnh tranh bằng giá tiếp tục gia tăng, biên lợi nhuận vốn đã hạn chế của doanh nghiệp sẽ càng chịu nhiều ảnh hưởng.

Trước thực trạng này, tăng sản lượng hay tiết giảm chi phí không còn là giải pháp duy nhất. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế đang trở thành những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì lợi thế cạnh tranh.

  

 

2. Thách thức từ nhu cầu tiêu dùng và yêu cầu phát triển bền vững

Bên cạnh những biến động thương mại, thay đổi hành vi tiêu dùng cũng là chủ đề được quan tâm tại GSF 2026. Một trong những câu hỏi đáng chú ý là làm thế nào để thúc đẩy người tiêu dùng châu Âu sử dụng tôm thường xuyên hơn trong bữa ăn hằng ngày.

Theo dữ liệu từ Circana, mặc dù tôm được nhiều người tiêu dùng lựa chọn, tần suất sử dụng vẫn chưa cao. Tại Pháp và Đức, tỷ lệ người mua tôm ít nhất một lần mỗi năm lần lượt đạt 88% và 66%. Tuy nhiên, chỉ 19% người mua tôm tại Pháp và 20% tại Đức sử dụng sản phẩm này ít nhất một lần mỗi tuần trong các bữa ăn tại nhà.

Giá bán được xác định là một trong những rào cản lớn ảnh hưởng đến quyết định mua hàng. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng ngành tôm cần hạn chế phụ thuộc vào chiến lược giảm giá hoặc khuyến mại liên tục để kích thích nhu cầu, bởi điều này có thể gây áp lực lên giá trị sản phẩm và lợi nhuận dài hạn.

Song song với yếu tố giá, phát triển bền vững đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động thu mua và phân phối thủy sản.

Khảo sát của Circana ghi nhận:

1. 98% nhà bán lẻ được khảo sát đánh giá tính bền vững là yếu tố quan trọng khi lựa chọn nguồn cung.

2. 96,5% đang triển khai chiến lược thu mua gắn với trách nhiệm môi trường và xã hội.

3. 92% kỳ vọng doanh số các sản phẩm bền vững sẽ tăng trưởng nhanh hơn.

Những số liệu này cho thấy xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm đang tạo ra yêu cầu mới đối với ngành tôm. Doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm chất lượng mà còn phải chú trọng nguồn gốc, quy trình sản xuất và các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

3. Đa dạng hóa thị trường – Nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh

Bất chấp nhiều thách thức, hoạt động thương mại tôm toàn cầu vẫn ghi nhận những tín hiệu tăng trưởng. Tuy nhiên, chiến lược phát triển của từng quốc gia đang có sự điều chỉnh nhằm thích ứng với môi trường kinh doanh biến động.

Ấn Độ: Mở rộng thị trường để giảm phụ thuộc

Trước sức ép từ chính sách thuế của Mỹ, Ấn Độ đã đẩy mạnh tiếp cận những thị trường xuất khẩu thay thế. Trong năm 2025, lượng tôm xuất sang châu Âu, Trung Quốc và Việt Nam đều tăng, trong khi Hàn Quốc, Nhật Bản và Nga tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng đầu ra.

Nhờ chiến lược này, tổng lượng tôm xuất khẩu của Ấn Độ năm 2025 đạt gần 800.000 tấn, tăng khoảng 9% so với năm 2024.

Ngoài mở rộng thị trường, ngành tôm Ấn Độ còn chú trọng xây dựng chuỗi cung ứng thức ăn phù hợp với nhiều đối tượng nuôi. Điều này giúp người nuôi linh hoạt hơn trong lựa chọn sản phẩm, đồng thời gia tăng khả năng thích ứng trước biến động thị trường.

Việt Nam: Phát huy lợi thế chế biến và thị trường nội địa

Đối với Việt Nam, năng lực chế biến tiếp tục được đánh giá là lợi thế cạnh tranh quan trọng. Các sản phẩm tôm chế biến đóng góp tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu, tạo điều kiện để doanh nghiệp gia tăng giá trị sản phẩm thay vì chỉ cạnh tranh bằng nguyên liệu thô.

Bên cạnh nguồn cung trong nước, doanh nghiệp Việt Nam còn nhập khẩu tôm nguyên liệu từ Ấn Độ và Ecuador để phục vụ chế biến, sau đó tái xuất sang các thị trường quốc tế.

Ngoài xuất khẩu, thị trường nội địa cũng được xem là hướng phát triển tiềm năng. Theo ước tính được nêu tại diễn đàn, nhu cầu tiêu thụ tôm trong nước có thể vượt 200.000 tấn.

Khai thác hiệu quả thị trường này sẽ góp phần mở rộng đầu ra, giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu và tăng khả năng chống chịu của ngành tôm Việt Nam trước những biến động bên ngoài.

Ecuador: Tăng trưởng sản lượng gắn với đa dạng hóa sản phẩm

Ngành tôm Ecuador tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Từ mức xuất khẩu khoảng 1,2 triệu tấn năm 2024, sản lượng đã tăng lên 1,39 triệu tấn trong năm 2025.

Riêng sáu tháng đầu năm 2026, Ecuador xuất khẩu khoảng 822.000 tấn tôm, hướng đến mục tiêu đạt 1,6 triệu tấn trong cả năm.

Dù Trung Quốc vẫn tiêu thụ khoảng một nửa lượng tôm xuất khẩu của Ecuador, quốc gia này đang tích cực mở rộng thị trường. Mỹ đã vượt Liên minh châu Âu để trở thành thị trường nhập khẩu tôm Ecuador lớn thứ hai, trong khi nhiều quốc gia châu Á, bao gồm Việt Nam, cũng gia tăng vai trò trong mạng lưới thương mại.

Đáng chú ý, Ecuador không chỉ tập trung mở rộng thị trường mà còn phát triển đa dạng các dòng sản phẩm, giúp doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu linh hoạt hơn trước những thay đổi từ phía nhà nhập khẩu.

 

4. Hướng đến một ngành tôm thích ứng và phát triển bền vững

Những chuyển động của ngành tôm thế giới cho thấy, tăng trưởng dài hạn không thể chỉ dựa vào sản lượng hay lợi thế giá thành.

Khả năng thích ứng với chính sách thương mại, đa dạng hóa thị trường, nâng cao giá trị chế biến và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững sẽ ngày càng quyết định vị thế cạnh tranh của từng quốc gia.

Đối với ngành tôm Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thúc đẩy đổi mới công nghệ, tối ưu chuỗi sản xuất và từng bước nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế.

Chủ động thích ứng hôm nay chính là nền tảng để xây dựng ngành tôm phát triển hiệu quả, có trách nhiệm và bền vững trong tương lai.

CÔNG TY TNHH AQUA MINA