Bứt phá tăng trưởng ngành tôm bằng giải pháp khoa học công nghệ

Ngành tôm tìm động lực bứt phá từ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm Việt Nam đạt khoảng 4,65 tỷ USD, chiếm hơn 41% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản. Đà tăng trưởng tiếp tục duy trì trong 9 tháng đầu năm 2026 với mức đạt 3,7 tỷ USD (tăng 11% so với cùng kỳ), tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột kinh tế của ngành, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng là hàng loạt điểm nghẽn kìm hãm sức cạnh tranh. Hiện có tới 80% nguồn tôm thẻ chân trắng bố mẹ phải nhập khẩu; chi phí sản xuất và phòng chống dịch bệnh còn ở mức cao. Đáng chú ý, tỷ lệ cơ sở nuôi tôm nước lợ được cấp mã số quản lý mới chỉ đạt 24,5%, gây trở ngại lớn cho việc đồng bộ dữ liệu và truy xuất nguồn gốc.

Bài toán tháo gỡ các nút thắt về con giống, quy trình nuôi, giá thành và số hóa dữ liệu đang trở thành yêu cầu cấp thiết, đồng thời là trọng tâm thảo luận tại Hội nghị phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam, diễn ra ngày 2/11 tại Cần Thơ.

 

1. Tăng trưởng xuất khẩu đối mặt nhiều rào cản nội tại

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có khoảng 755.400 ha nuôi tôm nước lợ với sản lượng 1,405 triệu tấn (số liệu năm 2025). Trong đó, ĐBSCL giữ vị thế thủ phủ khi chiếm 93,2% diện tích và 87,2% tổng sản lượng, quy tụ đa dạng mô hình từ tôm – rừng, tôm – lúa đến thâm canh, siêu thâm canh gắn với chuỗi chế biến – xuất khẩu.

Điển hình là Cà Mau với quy mô khoảng 417.800 ha nuôi tôm sau hợp nhất. Trong 9 tháng năm 2026, sản lượng tôm của tỉnh đạt 454.065 tấn (tăng 9,7%); sản lượng chế biến đạt 305.288 tấn (tăng 16,8%), đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản cán mốc 1,805 tỷ USD.

Dù vậy, bức tranh thị trường 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy sự phân hóa mạnh (theo VASEP): trong khi xuất khẩu sang Trung Quốc tăng vọt 37% (đạt gần 1,2 tỷ USD), thì các thị trường khắt khe như Hoa Kỳ lại giảm 15% (còn 498 triệu USD) và EU giảm 4,9% (còn 406,4 triệu USD).

Bên cạnh biến động thị trường, ngành tôm vẫn loay hoay với các hạn chế cốt lõi:

1. Phụ thuộc giống ngoại: 80% nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu khiến doanh nghiệp và người nuôi bị động về chất lượng đầu vào.

2. Chi phí và rủi ro dịch bệnh cao: Các bệnh nguy hiểm (đốm trắng, hoại tử gan tụy cấp) cùng giá thức ăn, điện, vật tư và xử lý môi trường đè nặng lên lợi nhuận; hạ tầng thủy lợi và quan trắc môi trường nhiều nơi chưa đồng bộ.

3. Lỗ hổng truy xuất nguồn gốc: Tính đến năm 2025, mới chỉ có 83.468 / 340.765 cơ sở thuộc diện bắt buộc được cấp mã số vùng nuôi. Dữ liệu từ con giống đến thu hoạch còn rời rạc, chưa đáp ứng kịp hàng rào kỹ thuật ngày càng siết chặt của các nhà nhập khẩu.

2. Làm chủ công nghệ giống và số hóa toàn chuỗi để nâng cao vị thế

Để chuyển dịch từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường định hướng tập trung vào các giải pháp công nghệ then chốt:

1. Tự chủ nguồn giống chất lượng cao: Ưu tiên nghiên cứu, chọn tạo đàn tôm bố mẹ sạch bệnh, tăng trưởng nhanh và thích ứng tốt với biến đổi môi trường nhằm giảm dần sự lệ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

2. Ứng dụng công nghệ nuôi tối ưu chi phí: Nhân rộng các quy trình nuôi nhiều giai đoạn, công nghệ Biofloc, hệ thống tuần hoàn nước (RAS) và tự động hóa quản lý thức ăn phù hợp với từng vùng sinh thái. Hiệu quả công nghệ sẽ được đo lường trực tiếp qua tỷ lệ sống, hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR), chi phí điện nước và giá thành trên mỗi kilogram tôm thương phẩm.

3. Chủ động phòng dịch và quan trắc môi trường: Chuyển từ tư duy chữa bệnh sang phòng ngừa từ sớm thông qua hệ thống xét nghiệm, giám sát tự động các chỉ số nước (nhiệt độ, độ mặn, pH...) để kịp thời điều chỉnh quy trình nuôi.

4. Chuyển đổi số xuyên suốt chuỗi giá trị: Đẩy nhanh tiến độ cấp mã số vùng nuôi, số hóa nhật ký sản xuất và liên thông dữ liệu từ khâu giống, thức ăn đến thu hoạch. Hệ thống dữ liệu minh bạch sẽ giúp cơ quan quản lý cảnh báo rủi ro, doanh nghiệp kiểm soát vùng nguyên liệu và người nuôi tối ưu kỹ thuật.

3. Giải pháp thực tiễn từ địa phương và doanh nghiệp

Từ thực tế sản xuất, tỉnh Cà Mau xác định chiến lược phát triển ngành tôm phải gắn liền với tái cấu trúc vùng nguyên liệu. Giai đoạn 2026–2027, tỉnh dự kiến thí điểm 3–5 vùng nuôi liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân với quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, dữ liệu số và hợp đồng bao tiêu rõ ràng. Đồng thời, địa phương đẩy mạnh chế biến sâu, tận dụng phụ phẩm để gia tăng biên lợi nhuận.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, mô hình liên kết 4 nhà được đề xuất vận hành theo cơ chế: Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm đặt hàng và thương mại hóa công nghệ; viện, trường nghiên cứu giải pháp kỹ thuật; địa phương quy hoạch vùng nguyên liệu và hỗ trợ nhân rộng.

Tại Hội nghị ngày 2/11 ở Cần Thơ, các tham luận trọng tâm từ tỉnh Cà Mau (về giải pháp phát triển chuỗi tôm xuất khẩu) và Tập đoàn Việt Úc (về ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số trong sản xuất giống tôm, cá tra) được kỳ vọng sẽ định hình rõ nét các nhiệm vụ ưu tiên, tạo bước ngoặt giúp ngành tôm Việt Nam bứt phá bền vững trên thị trường quốc tế.

  

 

Những điểm đã tối ưu so với bản gốc:

1. Cắt bỏ thông tin lặp: Gộp 2 đoạn gần như giống hệt nhau ở cuối bài về chương trình tham luận của tỉnh Cà Mau và Tập đoàn Việt Úc tại Hội nghị Cần Thơ thành 1 đoạn cô đọng, mạch lạc.

2. Tăng tính hệ thống: Chuyển các đoạn liệt kê dài dòng thành hệ thống gạch đầu dòng và đánh số rõ ràng, giúp người đọc (hoặc biên tập viên) dễ nắm bắt ý chính ngay lập tức.

3. Bảo toàn 100% số liệu: Giữ nguyên toàn bộ các con số thống kê đắt giá (4,65 tỷ USD, 3,7 tỷ USD, 80%, 24,5%, diện tích Cà Mau, số liệu VASEP...).

CÔNG TY TNHH AQUA MINA